مواد مخدر سنتی

تهیه و تنظیم: محمود ترابی – بهرام کشاورز

مقدمه

عصري كه در آن زندگي مي كنيم نامهاي متعددي از جمله عصر سرعت ، فرصت ، تهديد ، تغيير ، تنوع و كثرت ناپايدار يها در روابط انساني ، اطلاعات ، ارتباطات ، ديجيتال ، اختلالات رواني و بطور خلاصه عصر عصيانهاي اجتماعي و فرهنگي را به خود اختصاص داده است .

در اين عصر بشريت شاهد نبردهاي فرهنگي گرديده كه به دنبال آن آحاد جامعه جهاني با چند پارگي فرهنگي و ترافيك فزاينده ي فرهنگ ها و خرده فرهنگ ها و عبارت ديگر با رنگين كمان هاي فرهنگي مواجه شده است بر اين اساس شاهد اين واقعيت هستيم كه جهان در مسير غير استاندارد فرهنگي در حال حركت مي باشد نتيجه اين روند حركت و تغيير شتابان اجتماعي و فرهنگي ، بروز استرس ها ، اضطراب ها ، افسردگي ها ، فرد گرايي ها و وجود انسان هايي با روان به هم ريخته و سردر گمي نسل ها را فراهم ساخته است با توجه به موارد ياد شده ظهور نسلي  ريسك پذير ، نو خواه ، تنوع طلب ، بي باك ، متحرك ، در جستجوي تجربه هايي جديد ، غير فلسفي و بعضا با ضعف مباني ايدئولوژيك در عصر جهاني شدن خواهيم بود. مواد مخدر به عنوان بزرگترين شوك هزاره سوم در عصر عصيانها ي اجتماعات فرهنگي قلمداد گرديده كه موجبات بروز مشكلات عديده اي را براي بشريت فراهم نموده است .

با توجه به موارد مذكور ، در قرن ۲۱ جوامع انساني با چالش هاي زير مواجه هستند :

 اولا : با بزرگ شدن اندازه و دائره ي مسائل اجتماعي و بروز و شيوع جدي آسيب ها و جرايم مختلف از جمله مصرف و  قاچاق مواد مخدر طبيعي و صنعتي و شيميايي همچون انواع قرص هاي روان گردان ، كراك ، كريستال ، كوكائين و غيره مصرف مشروبات الكلي ، خشونت و شرارت ، قتل ، سرقت و روابط سوء جنسي و به دنبال آن توسعه بيماري ها ي عفوني و خطرناك از جمله بيماري ايدز و … مواجه گرديده .

ثانيا : با ورود شوكهاي مزبور به همه لايه هاي اجتماعي از جمله سيستم خرد اجتماعي يعني خانواده ، سيستم مياني اجتماعي يعني مدارس و دانشگاه ها و سيستم  كلان اجتماعي يعني محله ها ،شهرها و روستاها موجب ورود خسارتهاي چشمگير به بنيان اينگونه نهادهاي مهم فراهم خواهد شد .

ثالثا: شاهد تضعيف ريشه هاي كهن از قبيل مذهب ،سنت و انسجام نهادهاي اجتماعي خواهيم بود .

استعمال مواد مخدر در ميان جوامع سابقه طولاني داشته و شكلهاي مصرف نيز متنوع بوده و به زمينه هاي مساعد در هر جامعه بستگي داشته هست.

مواد مخدر در طول تاريخ انسان گاهي عنوان دارو از بين بردن و التيام درد گاهي براي ايجاد لذت و پاره اي از مواقع براي فرار از ناراحتي ها و بعضا توسط جادوگران به كار برده مي شده است.بر اين اساس در طول تاريخ بشر كمتر ملتي را مي توان يافت كه با استفاده غلط از مواد مخدر روبرو نباشد براي آشنايي با مواد مخدر و پيامدهاي آن وراهكارهاي مقابله با اين پديده ضروري است با انواع مواد مخدر رايج در جامعه آشنا شويم براي رسيدن به اين هدف ،در اين بخش به تشريح انواع مواد مي پردازيم.(مجله اصلاح وتربیت شماره۱۱۱ رستمی نژادوهمکاران)

جدول:(موسوی چلک وهمکاران۱۳۸۹)

 مواد افیونی(سنتی) شامل تریاک، شیره، سوخته،مورفین، کدئین، هروئین، کراک هروئین دیفنوکسیلات هستند. در گذشته نه چندان دور درایران مواد افیونی شایع‌ترین مواد غیر قانونی مورد مصرف بودند.

الف) تریاک: از گیاه خشخاش به دست می آید.  تریاک معمولا به رنگ قهوه ای سیر و دارای قوامی خمیری است و بسته بندی آن به صورت لول می‌باشد.

ب)سوختة تریاك: پس از مصرف تدخینی (كشیدن) تریاك ماده‌ای به رنگ قهوه‌ای سوخته و براق به دست می‌آید كه سوخته نام دارد.

ج)شیره تریاك: سوختة تریاك را در آب حل کرده و می‌جوشانند سپس آن را از صافی عبور داده و می جوشانند سپس آن را از صافی عبور داده و محلول حاصل را مجدداً حرارت می‌دهند، با این كار مادة خمیری و سفت و غلیظی به رنگ سیاه به دست می‌آید كه شیره نام دارد. (علیپوروهمکاران پاییز۱۳۸۷)

فرمول وترکیبات شیمیایی:

حدود ۲۵ نوع آلکالوئیدازتریاک مشتق می‌شودکه شش نوع آن بیشترازبقیه درتریاک یافت می‌شوندکه عبارتنداز: مورفین (۳ تا ۲۳ درصد)،کدیین (۵/۰ درصد)،پاپاورین (۱/۰ درصد)،نارسئین (۱/۰ درصد)،نارکوتین (۷ درصد)،تبائین (۳/۰ درصد)

آلکالوییدهای نیمه مصنوعی که ازمورفین ساخته می‌شوند،شامل هرویین،کدیین وهیدرومورفین هستند. موادکاملامصنوعی شبه تریاک که درآزمایشگاه ساخته می‌شوند،شامل مپریدین،متادون وپروپوکسیفن است. (علیپوروهمکاران پاییز۱۳۸۷)

 هر چه مقدار مورفین موجود در تریاکی بیشتر باشد می گویند آن تریاک دارای مرغوبیت بیشتری است. مقدار مورفین در تریاکهای بازرگانی ۶ تا۱۴درصد می باشد. (حامدی ۱۳۸۸)

روش‌های مصرف شیره و تریاک:

۱ . قدیمیترین وسیله استفاده از تریاک وافور است که از یک حلقه سفالی یا چینی و یک دسته چوبی ساخته شده است. وسایل دیگر مانند قلیانهای کوچک و یک لوله ساده نیز برای استعمال تریاک استفاده می شود که درهمه این موارد با سوزاندن تریاک آلکالوئیدهای آن تصعید و استنشاق شده و از راه تنفسی جذب میشود.

۲ .  راه دیگر استفاده از تریاک راه خوراکی است که از مخاط گوارشی جذب می شود.

۳ . یک راه بسیار خطرناک دیگر که بندرت استعمال می شود جوشاندن و تزریق سیاهرگی تریاک است که علاوه بر خطر مسمومیت شدید با تریاک به دلیل استفاده از سرنگهای آلوده مشترک ، خطر ابتلاء به هپاتیت و ایدز را هم بدنبال دارد.

۴ . استفاده به صورت قرص. حل کردن در آب و یا چای و نوشیدن آن. قلقلی و یا استفاده از سیخ و سنجاق (سنگ)از راهای دیگر آن است. (مطالب وعکس علیپوروهمکاران پاییز۱۳۸۷)

خشخاش

بوته ای است یکساله که در مناطق معتدل میروید. رشد سالانه این گیاه به ارتفاعی معادل ۷۰-۱۱۰  سانتیمتر می رسد. در اواسط بهار، بعد از اینکه گلهای رنگارنگ آن کم-کم شروع به ریختن می‌کند، ازمیان گلها کپسولی ظاهر می‌شود که به آن گرز خشخاش می گویند. این گرزها در اواخر بهار و اوایل تابستان دارای پوست سبزی است که به زردی می گراید.

قبل از اینکه میوه گیاه خشک و زرد شود به روش خاصی مبادرت به تیغ زدن آن می-نمایند. در ساعات اولیه شب با تیغ های مخصوص و با ایجاد چندین شیار افقی و یا عمودی و یا مورب بر روی گرزها مبادرت به تیغ زدن می نمایند. صبح روز بعد شیره سفیدرنگی از محل شکافهای گرز به بیرون ترشح می‌کند و در مجاورت هوا به صمغ قهوه ای رنگی تبدیل گردیده، این صمغ جمع آوری و برای تریاک مالی آماده و به صورت لول، روانه بازار قاچاق می‌شود.هروئین، مورفین، کدیین، تریاک و داروهای مسکن و ضددرد از این گیاه بدست می‌آیند. (مطالب موسوی چلک وهمکاران ۱۳۸۹)

اعتیادبه موادافیونی:

تریاک ماده ی خامی است که ازخشخاش به وجودمی آیدوحتی ازچهارهزارسال قبل ازمیلادهم استفاده می شد. ترکیبات تریاک بیشتربراعصاب محیطی وحسی اثرمیگذاردوازیک طرف باعث حذف فشاروتشنجات عصبی وعضلانی می‌شودوازطرفی فردرااززیرباراحساسهای دردناک نجات می‌دهد. همزمان بااین تحولا ت مراکزعصبی راتحریک می‌کندواحساس خوشی وانبساط خاطرپیش می آید به طوریکه فرددرلحظات تخدیرونشئه،خوشبینی بیجاوبی حدی پیدامی‌کندوهرامرمشکلی راسهل وآسان وحتی غیرممکن راممکن می‌کندوهمین امرموجب ادامه استفاده ازموادافیونی می‌شود.(حامدی ۱۳۸۸)

نشانه هاي مصرف مواد:

مواد اعتياد آور به وسيله ابزارهايي مورد مصرف قرار مي گيرند كه وجود هر يك از آنها مي تواند نشانه اي از مصرف اين مواد باشد،در ذيل به برخي از آنها اشاره شده است:

-وافور ، قليان ، چپق ، پيپ ، انبر كوچك .

-سيخ ، ميله ، سنجاق باز شده.

-قوطي كنسرو و يا شيشه مربا كه در  آن  سوراخ  باشد ويا قوطي روغن كه  بالاي آن تنگ شده باشد.

-هويچ يا سيب زميني كه شبيه پيپ سوراخ شده باشد.

-سرنگ هاي مستعمل ، قطره چكان

-زرورق پاكت سيگار كه باز وپهن شده باشد و اسكناس هاي لوله شده.

-لوله هائي به طول حدود ۲۰ سانتيمتر از جنس هاي مختلف به ويژه كاغذ،مقوا ، ني ، لوله هاي حصيري و لوله خودكار

-قاشق غذا خوري و چاي خوري

-تكه هاي پلاستيك و كاغذ در اندازه هاي حدود ۱۵*۱۵ سانتيمتر

-تكه هاي دستمال كاغذي ، پنبه ، اسفنج ، فيلتر سيگار

-وجود آب ليمو ، جوهر ليمو ، ليمو ترش در اتاق يا محل هاي غير معمول

-پوكه هاي آمپول  (علیپوروهمکاران پاییز۱۳۸۷)

علائم مصرف تریاک:

اگر چه آلکالوئیدهای زیادی در تریاک وجود دارد و این روزها تریاک هایی که بدست مردم می رسد بسیار بسیار ناخالص است، و هر گونه تظاهرات بالینی غیر مترقبه ای ممکن است با مصرف تریاک های ناخالص اعم از مرگ ناگهانی، سکته قلبی و مغزی ، استفراغ، سر درد، سرگیجه، جنون آنی و روان پریشی اتفاق بیفتد، با این وجود نشانه های بالینی مورفین را می توان بعنوان الگویی برای بقیه مواد خانواده تریاک بکار برد. (موسوی چلک وهمکاران ۱۳۸۹ )

مهمترین علائم مصرف تریاک و مشتقات آن عبارتند از:

  1. خواب آلودگی با حضور ذهن
  2. تسکین درد
  3. انبساط خاطر و آرامش
  4. احساس گنگ و مبهم به زمان و مکان
  5. به خواب رفتن با آرامش و تخیلات مطبوع
  6. سستی اراده و ضعف حرکات
  7. کاهش میل جنسی (موسوی چلک وهمکاران )

اثرات دلپذیروآرامشبخش موادمخدربسته به مصرف دارووتحمل شخص به مدت چهارتاشش ساعت ادامه مییابدوپس ازآن مرحله خماری فرامیرسدکه بصورت خمیازه وآبریزش ازبینی،بیقراری،بی اشتهائی،افسردگی،تهوع واستفراغ میباشد. (حامدی ۱۳۸۸)

بعد از کشیدن به اصطلاح چند «بست» تریاک، توجه فرد بر روی خودش متمرکز شده و گرایش شدیدی به آرامش پیدا می‌کند. در حقیقت اعصابش آرام و اراده¬اش سست شده و در تفکر و خیال فرو می رود و از معاشرت با دیگران تا حدودی پرهیز می‌کند. فرد وابسته به تریاک پس از استعمال آن احساس روشن بینی زیاد، قدرت فهم و قضاوت هوشیارانه و بینش و ادراک اصیل از دنیای  اطرافش پیدا می‌کند. (موسوی چلک وهمکاران ۱۳۸۹ )

وازوزن وزمان وفضاآزادمی شودودگرگونی درجهت یابی زمانی فضائی دروی ایجادمی شود. مصرف تریاک سبب میشودتاگذشته وآینده فردباهم مخلوط شده ومجموعه «حال»رابرایش ایجادنمایدواززمان آزادگردد.

شخص معتادبه تریاک درخیال واهی خودپس ازاستعمال تریاک احساس میکندکه دارای روشن بینی زیادوقدرت فهم وقضاوت هوشیارانه وبینش وادراک اصیل از دنیای اطرافش میباشدوازاینکه بدون هیچ سعی وکوششی دارای این حالت درتفکروتصور گردیده ابتداتعجب می کند. ولی رفته رفته درحالت کیف فرورفته واحساس خوشی وخوشبختی به وی دست می دهدودرنتیجه نسبت به محیط اطراف خودبیگانه وبی تفاوت می گردد.

باتوجه به مطالب ارائه شده،فردمعتادبه تریاک به سهولت میتواندساعات شبانه روزرابا بی خوابی ورویاهای رضایتبخش ادامه دهدوبتدریج دروی وابستگی وبندگی ایجادشودودرفواصل بست یاپیپهااین فردانرژی خودراازدست داده واندوهگین وبی حوصله می شودوحالت یکنواختی درصداو کندی درحرکاتش نمایان می شود.

لاغری وضعف عمومی درمعتادان به تریاک رفته رفته شدیدترمی شودوضایعا ت فیزیکی وروانی واجتماعی فردبتدریج زیادترشده وموجب زوا ل ونابودی فردمی شود. یعنی باگذشت زمان تحمل فردبه مقدار مصرف تریاک بیشترمی شودوفواصل آن نیزکمترشده و گروهی نیزدرپایان به هروئین روی می آورند. ازنظراجتماعی،اگرچه معتادان سنتی به تریاک درهرنقطه کشورهمچنان به فعالیت خوداجباراًادامه می دهندولی ازهم پاشیدگی خانواده دراغلب مواردنتیجه اولیه این نوع اعتیادمحسوب می شود. مصرف مزمن داروهای مخدرتوسط مادر درحین حاملگی که شامل تریاک ومشتقات آن وآمفتامین هاوباربیتورات هامی باشند برای جنین مضراست وسبب دیسترس داخل رحمی وکم وزنی نوزادوگاهاًمرگ جنین ونوزادمی شودودرمواردیکه مادرحامله معتاد تمایل وسعی درترک اعتیادراداردبایستی سقط زودرس راانجام داد.(حامدی ۱۳۸۸)

عوارض مصرف ترياك

الف ) تاثير بر روي مغز :

وابستگي (اعتياد)، بي خوابي هنگام شب ، خواب آلودگي و چرت زدن در طي روز

ب ) تغييرات شخصيتي :

۱ – كاهش علايق و انگيزه ها

۲ – كاهش احساس مسئوليت

۳ – كاهش توجه به تحصيل ، شغل و خانواده

۴ – افسردگي و بيقراري ، پرخاشگري ، اغماء به دنبال مصرف زياد

ج ) گوارش :

تهوع و استفراغ ، كاهش اسيد معده و اختلال در هضم غذا ، كاهش فعاليت روده ها و يبوست مزمن ، بي اشتهايي و كاهش وزن ، سوء تغذيه

خشكي دهان ، اخلال در كبد

د ) پوست :

خارش ، تيره شدن رنگ پوست ، تيرگي لب ها ، كهير

ه ) بيضه و تخمدان :

كاهش توان و ميل جنسي ، به هم خوردن دوران قائدگي در زنان

و ) تضعيف دفاع بدن عليه بيماري ها :

بي حسي و عدم تعادل بدني ، عفونت ريه ، ايست تنفسي  ، به دنبال مصرف زياد انقباض مردمك چشم

(هنرمند نیا ۱۳۹۰)

مصرف بيش از اندازه(overdose  ) :

مصرف بیش ازحد،موجب اختلالات سیستم تنفسی گردیده وتنفس به کندی وآهستگی صورت می گیـردودرنهایت احتمالا متوقف شده وبه مرگ منجر می شود. استفاده تریاک همراه باالکل می تواند،بسیارخطرناک باشدچراکه موجب سنکوپ شدن فردمی‌گردد. (حامدی ۱۳۸۸)

چگونه بدست آمدن تریاک:

تریاک به شکل ماده قهوه¬ای تیره رنگ به گونه دلمه شده مانند پلاستیک وجود دارد. تریاک شیره آلکالوییدداری است که از تیغ زدن گرز خشخاش و لخته شدن شیره خشخاش نارس بدست می آید. تخمدان حاوی دانه های خشخاش، بیضی شکل است که گلبرگهای صورتی رنگ دارد. وقتی این گلبرگها رو به پژمردگی می رود، با تیغ زدن تخمدان نارس، عصاره شیری رنگی شروع به تراوش می کند که در مجاورت هوا به صورت (دلمه) شده پس از گذشت یک شبانه روز به رنگ قهوه ای و گاهی سیاه در می آید و به حالت صمغی چسبیده بر جدار خارجی تخمدان باقی می ماند که آن را تراشیده و جمع آوری می کنند.

 این گیاه را به زبان انگلیسی (Papaver Somniferom) و خشخاش را (Poppy) و در فارسی کوکنار و دانه های خشخاش را هم(Poppy Seeds) و صمغ جمع آوری شده را تریاک که از تریاکا (Theriaca) یونانی گرفته شده و در عربی افیون، ابیون، تریاق، دریاق و در زبان انگلیسی(Opium)می نامند، ابیون یا افیون نیز از ریشه یونانی اپیون (Opion)اقتباس شده است.( حامدی ۱۳۸۸)

تاریخچه تریاک:

بوته خشخاش از گیاهان آسیای صغیر بوده است. مارسل گرانیردوایه (Marcel Granin Doyeux) معاون سابق بخش کنترل مواد مخدر در سازمان ملل متحد، متخصص و داروشناس ونزوئلایی در این باره گفته است که: «در لوحه های سومری متعلق به سه یا چهار هزار سال پیش از میلاد مسیح مطالبی پیرامون گیاه تریاک نوشته شده و آن را (گیاه شادی بخش) نامیده اند. متون آشوری، مصری و یونانی در مورد استفاده تریاک در زمانهای قدیم مطالب بسیاری دارند». (حامدی ۱۳۸۸)

در کتاب ادیسه هومر آمده است که خانم النا (Elena) همسر شاه منلائو شربتی به تلماکو (Telemaco) داد.او از جستجوی بی حاصل پدر غمگین بود، مروفه (Morfer) خدای رویا و خیال در داستانهای اساطیری یونان گل خشخاش بدست میگیرد.

هرودت، ارسطو و هیپوکرات در کتابهایشان از تریاک بسیار سخن گفته اند. زنان مصری از شربت تریاک برای فرونشاندن خشم و تسکین غم استفاده می کرده اند، از زمان ارسطو تا ویرژیل شاعر رومی و دیگر نویسندگان یونان و روم همواره از خشخاش و تریاک سخن گفته اند. صحبت از آن، در قرون وسطی نیز ادامه یافت.

برخی مطالعات نشان از آن است، که این ماده در قرن هشتم (میلادی) در هند رایج شده و عده ای عقیده دارند، سابقه استفاده از آن در هند به دروازه قرن قبل از لشکرکشی اسکندر مقدونی می رسد. (حامدی ۱۳۸۸)

گیاه خشخاش:

اولین ترکیب دارویی تریاک در قرن ۱۶ میلادی به دست آمد و آن را به نام کاشف سوئیسی اش نامیدند که دکتر پاراسلوس بود (Dr. Paracelsus, Claudanum Para cel si) یک پزشک انگلیسی به نام توماس سیدنهام (Thomas Sydenham) که افلاطون انگلستان نامیده شده، نیز در قرن هفدهم میلادی داروی جدیدی را با تریاک تهیه کرد. ( حامدی ۱۳۸۸)

در قرن نوزدهم میلادی بسیاری دیگر از فرآورده¬های آن (مورفین، کدئین و…) کشف گردید. گیاه خشخاش از ناحیه آسیای صغیر به یونان منتقل شده، اگر چه در بعضی منابع آمده است که در اروپا مجارها اولین ملتی هستند که با گیاه خشخاش آشنا شده اند و گیاه شناسان این کشور، این آشنایی را از هزار و دویست سال قبل از میلاد به بعد می-دانند. ولی هومر شاعر نابینا و حماسه سرای یونانی که احتمالا ۶۰۰ سال قبل از میلاد می زیسته در آثار خود از گل خشخاش یاد می کند که در باغهای شهر روم کشت می شده و چون یونانیان زمان سقراط یعنی حدود چهار صد سال قبل از میلاد از تاثیرات طبی تریاک سخن گفته اند، می توان گفت که حداقل آشنایی یونانیان با تاثیرات طبی مخدرها به چند صد سال قبل از میلاد مسیح بر می گردد.

بقراط در چهار صد سال قبل از میلاد مسیح و نئوفراست در همان تاریخ از تریاک برای درمان اسهال و رفع درد استفاده می کرده اند.

از نوشته های پاپیروس بر می آید که مصری ها از زمانهای قدیم (اپیوم) استعمال می کرده اند و اسم (Thebaica) مشتق از شهر (Thebes) است که در آنجا خشخاش نیز می کاشتند.

در ژاپن تا قرن پانزدهم میلادی گیاه خشخاش کشت نشده بود، در دایره المعارف بریتانیکا آمده که تریاک در قرن هفتم قبل از میلاد مسیح در چین کشت می شده و به وسیله ترکها و عربها در قرون ۶ و ۷ به چین برده شده و تا قرن هفدهم میلادی برای تسکین دردها و به طور محدود مورد استفاده بوده است. در قرن هیجدم میلادی مصرف دارویی تریاک در دنیا حدود ۱۷۰۰ تن بود. (حامدی ۱۳۸۸)

تریاک خام یعنی طبیعی به صورت گلوله، چانه، قرص، قالبی، آجری و حتی به صورت پودر عرضه می گردید و در قدیم برای تسکین درد به طور مایع و جامد استفاده می شده است. در ایران، پزشکان عالی قدری مانند شیخ الرییس ابوعلی سینا (۳۷۰ – ۴۲۷ ه. ق) و ابوبکر محمد بن زکریای رازی (۲۵۱- ۳۱۳ه. ق) از تریاک در موارد گوناگون بیماریها استفاده کرده اند و در اشعار شعرایی که پس از این دو دانشمند می زیسته اند، به موارد طبی تریاک اشاراتی شده است. (حامدی ۱۳۸۸)

اگر چه خوردن تریاک در چیـن معمول بود، ولی دود کردن و کشیدن تریاک از آمریکای شمالی به چین رسید و رایج گردید. بعضی از مـردم تـریاک را با توتون مخلوط می کردند و بزودی کشیدن تریاک به حدی بین مردم گسترش یافت و عمومی شد که حتی به درباریان هم سرایت کرد و به عنوان یک مشکل بزرگ اجتماعی چین در آمد که در سال ۱۷۲۹ میلادی توسط امپراطور (یانگ چینگ، ۱۷۳۵ – ۱۷۲۳ میلادی) فروش و کشیدن  تریاک ممنوع اعلام گردید. (حامدی ۱۳۸۸)

و این ممنوعیت موقتا به تجارت تریاک لطمه زد. با وجود این لطمه، کمپانی انگلیسی هند شرقی به کشت تریاک در ایالت بنگال هند ادامه داده و آن را در سال ۱۷۷۵ میلادی به وسیله (نارکی وارن هستینگ) که از صورت یک کارمند ساده به حکمرانی کلیه املاک انگلیس در هند رسیده بود، در انحصار خود گرفت و او این ماده را با نرخی ارزان و مقدار فراوان عرضه می کرد. کمپانی، خود مستقیما در چین فعالیت فروش نداشت و تریاک را به بازرگانان بزرگ و خصوصی چین در ساحل تحویل می داد و بازرگانان یاد شده آن را در بازارهای چین به فروش می رساندندو در ازای فروش تریاک، طلا و نقره و گاهی هم چای، کتان، ابریشم به نمایندگان کمپانی تحویل می دادند. مقدار تریاکی که کمپانی یاد شده در سال ۱۷۲۹ میلادی به چین داده، ۲۰۰ صندوق بود که در سال ۱۷۶۷ میلادی به ۱۰۰۰ و در سال ۱۸۲۰ میلادی به ۱۰۰۰۰ و از ۱۸۳۰ تا ۱۸۳۸ میلادی به ۴۰۰۰۰ صندوق افزایش یافت. (حامدی ۱۳۸۸)

در ماه مارس ۱۸۳۹ میلادی امپراطور وقت، (لین چه هسو) را که مردی قاطع بود به کانتون فرستاد و او پس از گفتگوهای بی نتیجه با تجار خارجی و چینی دستور داد بیش از ۲۰۰۰۰ صندوق که حاوی حدود یک میلیون و نیم کیلو تریاک بود، مصادره شود.

صندوقها را به ساحل بردند و (لین) شخصا در میان ابراز احساسات مردم، آنها را آتش زد، آتشی که ۲۰ روز روشن بود. به موازات انگلیسی ها و همراه با آنها پرتغالیها و دیگر کشورهای غربی حتی ایالات متحده آمریکا از ترکیه و هند تریاک تهیه کرده و به تجارت آن در چین می پرداختند. مشکل تریاک سرانجام منجر به جنگهای تریاک در سالهای ۴۲- ۱۸۳۹ میلادی و ۶۰- ۱۸۵۶ میلادی گردید.

در فاصله جنگ های اول و دوم، تجارت تریاک در چین از ۵۰۰۰۰ به ۶۰۰۰۰ صندوق افزایش یافت. در سال ۱۹۰۷میلادی (چینگ) توانست جلوی ورود تریاک را به داخل چین بگیرد و تا سال ۱۹۱۷ میلادیورود تریاک از هند به چین ممنوع بود ولی چینی ها خود مبادرت به کشت خشخاش در داخل کشورشان کردند.

با وجود ممنوعیت¬های فرمانروایان چین، در اوایل جنگ جهانی اول باز هم بیش از هفتاد میلیون کیلو تریاک وارد چین شد.گویا در سال ۱۹۳۷ میلادی حدود ۴ میلیون نفر چینی به تریاک معتاد بوده اند که نامشان ثبت شده بود و در سال ۱۹۳۸ میلادی (مائو) رهبر حزب کمونیست چین می شود.

در دهه های ۱۹۴۰ تا ۱۹۸۰ میلادی مبارزه شدید علیه اعتیاد و درمانهای اساسی و گسترده برای معالجه اعتیاد در چین جریان داشته و این کشور تجربیات با ارزشی در این زمینه دارد.

هم اکنون در ناحیه یونتان در جنوب غربی چین که در مجاورت برمه، لائوس و تایلند (مثلث طلایی) قرار دارد، کشت خشخاش برای استفاده دارویی مجاز است و همین امر موجب بقای اعتیاد در این ناحیه شده و ضمنا گزارش شده تریاک از این منطقه تا حدودی به صورت غیر قانونی از بنادر چین به هنگ کنگ و غیره قاچاق می شود.از ديگر سوابق گياه خشخاشاين است كه حدود ۲۵۰۰ سال قبل در منطقه مديترانه كشت مي شده است . سابقه اين گياه را تا ۵۰۰۰ سال قبل هم ذكر مي كنند از اثاري كه از سومري ها باقي مانده است  چنين بر مي آيد ، آنها اين ماده را استعمال مي كرده اند و به آن گياه شادي بخش مي گفتند . (حامدی ۱۳۸۸)

تاریخچه تریاک در ایران:

در ایران کشت تریاک در دوره سلسله صفویه برای مصرف داخلی که در ایران گسترش سرسام آوری داشته، تا حدی که بعضی از پادشاهان این سلسله هم معتاد بودند، ولی با دقت در اشعار شعرای پیش از این تاریخ گویا ایرانیان پیش از این دوره هم تریاک خواری داشته اند. تاورنیه و شاردن که در زمان صفویه از ایران دیدن کرده اند، می نویسند: (خوردن تریاک و کوکنار در ایران رایج است). (حامدی ۱۳۸۸)

فریر(Freyer)طبیب و جراح کمپانی انگلیسی هند شرقی که در سال ۱۰۸۷ ه. ق از ایران دیدن کرده، در سفرنامه خود می نویسد: «ایرانیها هر وقت بخواهند کیفور شوند، تریاک مصرف می کنند» و اضافه می نماید: «که معتادین می توانند مقدار زیادی از این ماده مصرف کنند بدون آنکه ناراحتی پیدا نمایند و آنها حالتی شبیه به مستی پیدا می کنند و در بین آنان ضرب المثلی وجود دارد که می گویند: در کرمان از هر سه نفر چهار نفرشان تریاکی هستند». (حامدی ۱۳۸۸)

استعمار انگلیس پس از به زانو در آوردن هند، بر آن شد که میان لندن و هندوستان خط ارتباطی تلگراف برقرار کند و برای این هدف می بایست از ایران بهره می گرفت. بنابراین، موضوع را به ناصرالدین شاه گوشزد کرد و آن را عملـی ساخت و از این رو سیم بانان و کارگران هندی خط ارتباطی، از بزرگترین عوامل گسترش و آمـوزش تریاک کشی در ایران گردیدند و خراسان دروازه تریاک کشی شد، به طوری که از سال ۱۲۳۰ ه. ش پیشقراولان قاچاقچیان این ماده مخدر در لباس دراویش هندی در خراسان و کرمان پراکنده شدند و به تریاک کشی پرداختند. (حامدی ۱۳۸۸)

این سوداگران انگلیسی بودند که از یکسو به طور غیرمستقیم سعی در تشویق کشت و تولید بیشتر تریاک نموده و از سویی دیگر تریاک کشی را در سطح گسترده ای در سراسر ایران گسترش دادند تا بتوانند سلطه خود را در کشورهای تحت استعمار بیشتر کنند.

بنابراین همراه با رشد استعمار در جوامع در حال توسعه، کشت خشخاش و اعتیاد به تریاک نیز در روستـاهای ایران متداول گشت و خرید و فروش آن معمول گردید و از آنجا که انگلیسی ها تریاک ایران را به قیمت خوبـی می خریدند، کشاورزان دست از کاشت گندم و دیگر محصولات کشاورزی کشیدند و قسمت زیادی از کشتزارهای گندم را به کشت خشخاش اختصاص دادند، به طوری که تریاک به صورت یکی از مهم ترین کالاهای صادراتی ایران درآمد.ماژوری نومی مورخ انگلیسی در این مورد در کتاب (شرق میانه) می نویسد: «از ۲۶ ولایت ایران در ۱۸ ولایت آن تریاک کاشته می شود و…». (حامدی ۱۳۸۸)

از طرفی برای کشت خشخاش کشاورزان و کارگران هنگام گرفتن شیره خشخاش از آن می خوردند و به آن عادت می کردند. سرانجام در ۱۳۲۹ ه. ش رژیم وقت به منظور کنترل تریاک و در واقع حفظ منابع مادی خود قرارداد «انحصار تریاک» را به تصویب می رساند.هر چند این قانون ظاهرا در جهت کاهش میزان مصرف این ماده و مبارزه با آن وضع گردیده بود ولی عملا مردم را به تریاک کشی دعوت و تشویق می نمود، زیرا در بخشی از این قرارداد مقرر گردیده بود که دولت موظف است سوخته تریاک را پس از مصرف، جمع آوری کند و در ازای هر مثقال سوخته تریاک مبلغی هم به عنوان حق الزحمه به تحویل دهنده پرداخت نماید. بدین گونه ملاحظه می گردد که چگونه استعمار خارجی و ایادی داخلی آن در تار و پود این ملت رخنه می کنند و مردم را به اسارت مواد مخدر در می آورند. (حامدی ۱۳۸۸)

در سالهای جنگ جهانی دوم و پی از آن قاچاق مواد افیونی و اعتیاد به آن رواج بیشتری پیدا می کند، تا آنکه در سال ۱۳۳۴ ه. ش قانون منع کشت خشخاش و جلوگیری از مصرف غیر طبی تریاک از تصویب مجلس گذشت و در سال ۱۳۴۸ دولت وقت، قانون منع کشت خشخاش را لغو کرده و قانون کشت محدود خشخاش و سهمیه کوپن تریاک را جایگزین آن نمود. ولی کلیه اقدامات دولت وقت، ظاهری بود و رژیم نه تنها سعی جدی در از بین بردن و حتی محدودیت آن اعمال نمی داشت، بلکه عوامل استعمار خارجی و داخلی نیز به نوعی در گسترش اعتیاد می کوشیدند. (حامدی ۱۳۸۸)

آنچه قابل ذکر می باشد این است که در سال ۱۳۱۱ ه. ش. (زمان سلطنت رضاخان) هشت شیره کش خانه به طور رسمی در محله باغ فردوس کنونی دایر بود که نام آنها را دارالعلاج یا شفاخانه گذاشته بودند.

خلاصه آنکه استعمال تریاک در دوران قاجاریه، در زمان خاندان (پهلوی) گسترش یافت و علاوه بر تریاک، مصرف هرویین نیز معمول شد که این ماده را در حدود سال ۱۹۶۰ م. (۱۳۳۹ ه. ش) یک داروساز ایرانی از آلمان به ایران آورد. (حامدی ۱۳۸۸)

انواع تریاک(Opium):

۱٫تریاك خام، كه عبارت از شیره خودبه¬خود غلیظ شده گرزهای خشخاش است كه بدون توجه به میزان آن، جز برای بسته بندی و ارسال، دستكاری دیگری در آن نشده باشد.

۲٫تریاك عمل شده (پرورده) طبق تعریف لاهه تریاك پرورده محصولی است كه از تریاك خام با یك رشته عملیات مخصوص حل كردن، جوشاندن، بودادن و تخمیر به منظور تبدیل آن به عصاره برای استعمال غیر طبی تهیه می شود.

۳٫تریاك پزشكی، تریاكی كه مقدار آن (دوز) مشخص بوده و برای مصارف درمانی و پزشكی كاربرد دارد. و در صنایع داروسازی هر كشوری آن را بصورت گرد یا دانه های ریز درآورده و یا با مواد بی اثر مخلوط كرده و مورد مصرف قرار می دهند. (حامدی ۱۳۸۸)

 

منابع و مأخذ

۱٫حامدی کلخوران ،ایرج ،غرق شدگان،سال۱۳۸۸، ناشر: رهرو دانش.

۲٫هنرمندنيا ،اسماعيل ، بررسي علل گرايش جوانان و نوجوانان به اعتياد و راه هاي پيشگيري از آن ، ۱۳۹۰ چاپ اول ،انتشارات انديشه زرين .

۳٫موسوی چلک ،سیدحسن وحسینی ،سیدمحمدرضا ، مواد مخدر صنعتی و نوین. چاپ اول ۸۹، ناشر: انتشارات شلاک.

۴٫علیپور،دکترمحمداسماعیل و لرستانی ، فهیمه ، پیشگیری، درمان و کاهش آسیب وابستگی  به مواد، پاییز ۸۷، ناشر: پژوهشکده مهندسی و علوم پزشکی جانبازان. تهران.

  1. مجله شناخت انواع موادمخدر، بهار۸۶ طراحی وویرایش: الهام آبائی،ترجمه: زهراحیدری. ناشر: پلیس مبارزه باموادمخدرناجا.

۶٫مجله اصلاح تربيت سال دهم شماره ۱۱۱ ( مواد مخدر انواع و اثرات آن ) مسعود رضايي نسب و سيد حسين مومنيان ،طراح آموزشي محمد علي رستمي نژاد ( دانشجوي دكتراي تكنولوژي آموزشي) سازمان زندان ها و اقدامات تاميني و تربيتي كشور .

نوشتن دیدگاه

آدرس پست الکترونیک شما منتشر نخواهد شد.لطفا فیلد های که دارای ستاره هستند را پر کنید *

*