اخبار کوتاه

جایگاه یگان حفاظت در سازمان زندانها

محقق : محمد کاظم خانعلی پورمقدمه
اولین مقررات زندانبانی در ایران تحت عنوان نظامنامه محابس در سال۱۳۰۷ هجری شمسی مورد تصویب هیئت وزیران وقت قرار گرفت. متعاقب آن نیز زندان قصر به عنوان اولین زندان استاندارد درآذر۱۳۰۸ به بهره‌برداری رسید.
در سال ۱۳۱۵ آئین نامه زندانیان و طرز حفاظت از آنان در قرارگاه های صنعتی و فلاحتی مورد تصویب هیئت وزیران قرار گرفت و حفاظت آن به شهربانی سابق واگذار گردید.
در سال ۱۳۵۴ بازنگری کلی در مقررات قبلی، واحد مستقل پلیس قرارگاه زندان در شهربانی تأسیس و عهده دار مسئولیت حفاظت زندان، زندانیان، اعزام و بدرقه، اجرای احکام و …. گردیدند.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی این مسئولیت همچنان بر عهده شهربانی سابق بوده.
در دهه ۶۰ طی اجرای ماده ۹ قانون تبدیل شورای سرپرستی زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور این شورا در تاریخ۱۱/۶/۱۳۶۴ به سازمان زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور تبدیل گردید.
پس از انقلاب شکوهمند اسلامی به طور طبيعي و تا زمان تشكيل سازمان زندان ها در اواخر سال ۱۳۶۴ (حدود هشت سال) ناگزير براي اداره زندان ها و بازداشتگاه ها در سطح كشور از توان نهادهاي متعددي نظير كميته هاي انقلاب اسلامي ـ شهرباني كل ـ سازمان هاي اطلاعاتي و امنيتي و برخي ديگر از نهادها بهره برده و تمامي اين نهادها تحت توليت شوراي سرپرستي زندان ها كه متشكل از سه نفر عضو منتخب شوراي عالي قضايي بود، انجام وظيفه مي كردند.
به همين خاطر در جهت اجرايي نمودن رهنمود انديشمندانه امام راحل (ره) در تبديل زندان ها به دانشگاه برداشتن گام هاي عملي در انسجام مديريت زندان  ها ضروري مي نمود. خوشبختانه اين دورانديشي همراه با پيگيري مجدانه و دلسوزانه جامعه ، باعث شد تا در بهمن ماه سال ۱۳۶۴ قانون تبديل شوراي سرپرستي زندان ها به سازمان زندان ها و اقدامات تاميني و تربيتي كشور در ۱۰ ماده و ۲ تبصره از تصويب مجلس شوراي اسلامي گذشت. پس از تصويب و ابلاغ اين قانون، هسته ي اوليه سازمان زندان ها از ابتداي سال ۱۳۶۵ تشکیل شد.
در اجرای ماده ۱۷۹ قانون برنامه سوم توسعه اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (تنفیذی در ماده ۱۲۹ قانون برنامه چهارم توسعه) و دستور العمل تشکیل یگان حفاظت در دستگاههای کشوری مصوب ۱۳۷۹/۴/۵ مقام معظم رهبری و فرمانده کل قوا، یگان حفاظت سازمان زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور برابر این دستور العمل و با رعایت مفاد آیین نامه اجرایی سازمان مصوب ۲۰ آذر ۱۳۸۴ اجرای مأموریت می نماید.
قابل توجه اینکه:
به دلیل کثرت عده و عُده و مأموريتهای گسترده، پيچيده و حساس محول شده به يگان حفاظت سازمان زندانهاي كل كشور، اين يگان حساسترين و بزرگترين يگان حفاظت در بين دستگاههاي دولتي است.
پلیس:
پلیس کسی است که مامور اجرای قانون است ریشه این کلمه از کلمه یونانی πόλις به معنی شهر گرفته شده‌است پلیس‌ها به چند دسته تقسیم می‌شوند:  پلیس یونیفرم‌دار، پلیس بزرگراه، یگان ویژه، پلیس نظامی و پلیس مخفی
تاریخ پلیس در ایران
ایران در بیش از دو هزار سال قبل و در دوران سلسله هخامنشیان اولین بنیانگذار سیستم حکومتی گسترده امپراطوری می‌باشد. از آنجا که هر حکومتی نیازمند به نظم و امنیت می‌باشد در نتیجه کشور ایران انواع سیستمهای ایجاد نظم و امنیت را در طی تاریخ مورد آزمایش قرار داده است.
اما پلیس نوین در ایران حدود ۱۰۰ سال پیش توسط ناصرالدین شاه که در سفر خود به اروپا کرده بود آموخت و با استخدام کردن یک مستشار بلژیکی این سیستم نوین پاسبانی را پایه‌گذاری کرد.
پلیس ایران در زمان شاه به دو قسمت ژاندارمری و پلیس شهری تقسیم می‌شد.

نام پلیس در زمان‌های مختلف تاریخ

دوره آریایی‌ها: شهریار ریش سفیدان و پیران
دوره مادها: واسطه
دوره هخامنشیان: خشترپاون، شهربان، نگهبان، کاراون، ارک پات، ارکبند، بازرسان شاهی، استخبارات
دوره سلوکی‌ها: به سبک دوره هخامنشیان
دوره اشکانیان: سازمان پولیس
دوره ساسانیان: شهریک، دیهیک، کوئپان، دیوان حراس، نیزه‌داران
دوره اسلام: محتسب، شرطه، شحنه، معاون، متوالیالشرطه، صاحب‌الجسر، امرالجسر (امرالجسرین)، درابون، عامله الشرطه، والی الحرب، عسس، عسش‌باشی، حاکم، حافظ، صاحب‌المدینه، صاحب‌اللیل، طواف‌اللیل، احداث
دوره افشاریه: داروغه، کدخدا، سرهنگ، خلیفه، نواب، پاسبان
دوره زندیه: داروغه، کلانتر، محتسب، نقیب، میرشب، گزمه
دوره صفوی: دیوان بیگی داروغه، میرشب گزمه، شبگرد، پاکار، کشیکچیان دربندها، محتسب‌الممالک، کلانتر، اداره‌احداث
دوره قاجاریه: نسقچی، فراشباشی، ده‌باشی، پنجاه‌باشی، یوزباشی، میرغضب (ماموراعدام)، گزمه، میرشب شبگرد، داروغه، کلانتر
دوره پهلوی: پاسبان، ژاندارم، پلیس، آجان
دوره جمهوری اسلامی ایران: کمیته، نیروی‌انتظامی (ناجا)، پلیس

زندان

زندان مکانی است که اشخاص از نظر فیزیکی، محدود و توقیف و معمولاً از آزادی‌های شخصی محروم می‌شوند. زندانها به طور قراردادی، سازمان‌هایی هستند که بخشی از نظام قضائی یک کشور محسوب می‌شوند و به منظور اجرای کیفر حبس، به‌عنوان یک مجازات قانونی که به صورت حکم از سوی دادگاه صادر شده‌است، به دلیل ارتکاب جرم بکار می‌روند.
در بیان عامیانه در خیلی از کشورها، واژه زندان به‌ عنوان یک مترادف برای بازداشتگاه نیز بکار می‌رود. در حالی که از نظر قانونی این واژه‌ها به دو نهاد مختلف اختصاص دارند. بازداشتگاه‌ها ویژه نگهداری اشخاصی هستند که در انتظار محاکمه‌اند و یا هنوز احکام به آنها ابلاغ نشده‌است، برای کمتر از یک سال. در صورتی که زندان‌ها میزبان افرادی هستند که دارای محکومیت قطعی می‌باشند.
واژه زندان در لغت‌نامه دهخدا: زندان جایی است که متهمان و محکومان را در آن نگاهدارند. این کلمه در فرهنگستان زبان و ادب فارسی به جای حبس پذیرفته شده‌است. در زبان پهلوی «زیندان»، ارمنی «زندن»، اوسِتی «زیندون» … محبس، جایی که گناهکاران را در آنجا توقیف کنند. بندی‌خانه. سجن. دوستاخ . دوستاقخانه . بند. حصیر. محبس . سجن . دوستاق. این واژه در فرهنگ عمید به معنای بندیخانه، محبس خانه و قیدخانه، جایی که محکومان و تبهکاران را در آنجا نگهداری می‌کنند و محبس است.
به کسی که در زندان خدمت می‌کند و وظیفهء حفاظت از زندانیان را بر عهده دارد، زندانبان و به کسانی که در زندان محبوس هستند زندانی می‌گویند. گاهی اوقات واژه زندانبان به تمام افرادی که در زندان یا سازمان زندانها کار می‌کنند اطلاق می‌شود. شناخته شده‌ترین زندان امروز ایران، زندان اوین است.

شمار زندانیان در هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت در کشورهای جهان.
زندان‌های بزرگ به بخش‌هایی تقسیم می‌شوند که هر بخش، یک بند نام دارد. در زندان‌های بزرگ قسمت‌هایی مانند اندرزگاه، سلول انفرادی، و بهداری نیز وجود دارد.
در قانون به افرادی که در زندان به‌عنوان یک مجازات قانونی که به صورت حکم از سوی دادگاه صادر شده‌است، که به دلیل ارتکاب جرم بکار می‌روند، از نظر فیزیکی محدود و توقیف و معمولاً از آزادی‌های شخصی محروم می‌شوند، زندانی گفته می‌شود. در قانون ایران عفو و مرخصی‌ها به زندانی‌هایی تعلق می‌گیرد که مجدداً به کارهای خلاف روی نمی‌آورند و می‌توانند از مرخصی خود استفاده کنند.
تعریف زندان و بازداشتگاه در قانون جمهوری اسلامی ایران
در آیین‌نامه اجرایی سازمان زندانها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور (مصوب ۱۳۸۴/۹/۲۰) در تعریف زندان آمده‌است:
زندان محلی است که در آن محکومانی که حکم آنان قطعی شده‌است با معرفی مقامات قضایی صلاحیت‌دار قضایی و قانونی برای مدت معین یا به طور دایم به منظور تحمل کیفر، با هدف حرفه‌آموزی، بازپروری و بازسازگاری نگهداری می‌شوند.
در همین آیین‌نامه بازداشتگاه اینگونه تعریف شده‌است:
بازداشتگاه، محل نگهداری متهمانی است که با قرار کتبی مقامهای صلاحیت‌دار قضایی تا اتخاذ تصمیم نهایی به آنجا معرفی می‌شوند.

نیروهای مسلح ایران

نظامی
شاخه‌ها
ارتش
زیرشاخه‌ها
نیروی زمینی • نیروی هوایی • نیروی دریایی • قرارگاه پدافند هوایی • هوانیروز • ستاد مشترک • دژبان مرکز

درجات نظامی
نیروی زمینی و هوایی: ارتشبد • سپهبد • سرلشکر • سرتیپ • سرتیپ دوم • سرهنگ • سرهنگ دوم  • سرگرد • سروان • ستوان • استوار • گروهبان • سرجوخه • سرباز
نیروی دریایی:دریابد • دریاسالار • دریابان • دریادار • دریادار دوم • ناخدا • ناوسروان • ناوبان • ناواستوار • مهناوی • سرناوی • ناوی
سپاه
زیرشاخه‌ها
نیروی زمینی • نیروی دریایی • نیروی هوافضا • نیروی مقاومت (بسیج) • سپاه قدس • سپاه ولی امر • ستاد مشترک • سازمان حفاظت اطلاعات سپاه • دژبان کل سپاه
درجات مختص سپاه
نیروی زمینی و هوایی: رزم‌دار • رزم‌آور • رزم‌یار
نیروی دریایی: ناوسالار • ناودار • ناویار
دیگر ارگان‌ها
وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح • ستاد کل نیروهای مسلح
القاب
(تیمسار) یا امیر یا سردار • جناب – سرکار • افسر • (همافر)
مکان‌ها
قرارگاه • پادگان • ناحیه مقاومت بسیج • حوزه مقاومت • پایگاه مقاومت بسیج • بازداشتگاه • زاغه مهمات • پاسدارخانه

نیروی انتظامی
ارگان‌ها
ناجا (شهربانی • ژاندارمری • کمیته‌های انقلاب اسلامی) • اداره آگاهی • کلانتری • فرماندهی مرزبانی • راهبانی • دریابانی • دژبانی • جنگلبانی • پلیس زندان (یگان حفاظت زندان) (زندانبان)  • پلیس بین‌الملل • هوا ناجا • فتا
درجات به اختصار
افسر شهربانی • پاسبان • پاسیار• پلیس یا پاسور • دژبان • (رسدبان) • ژاندارم • (سرپاس) • سرپاسبان • کلانتر • مرزدار
پست‌ها به اختصار
فرمانده •اسلحه‌دار • افسر نگهبان • کمک‌نگهبان •مامور اعزام و بدرقه • بازرس • پاس‌بخش • نگهبان یا پاسدار
مکان‌ها به اختصار
قرارگاه . کلانتری . اسلحه‌خانه • اندرزگاه • ندامتگاه • برجک نگهبانی • دژبانی • بهداری • پاسگاه • دفتر نگهبانی • زندان • آسایشگاه
سایر…
یگان حفاظت مستقل
نکته :
این نوع تقسیم بندی در صورتی خواهد بود که یگان حفاظت را زیر مجموعه ای از نیروی انتظامی بدانیم، برای روشن شدن این تصور که اگر  یگان حفاظت در دل نیروی انتظامی فعالیت داشت چه جایگاه احتمالی برای آن مفروض بود آوردم ، از این دیدگاه میتوان نقدی بر جایگاه یگان حفاظت در زندان و اهمیت و اعتبار آن و هر آنچه به آن مربوط می شود داشت مسائل مبهمی مانند درجه یا نشان و متغیرات آن و عدم تاثیر تحصیل بر ترفیع و ارتقاء درجه یا نشان مانند نیروهای نظامی و غیره…
در صورت مستقل دانستن یگان حفاظت سازمان زندانها تقسیمات پستها ، درجات یا نشانها ،القاب و اماکن آن به این ترتیب خواهد بود.
پستها:
فرمانده یگان کشور. فرمانده یگان استان. فرمانده یگان زندان .  فرمانده قرارگاه . افسر نگهبان . آجودان . کمک نگهبان . مامور اعزام و بدرقه . اسلحه دار . بازرس . مامور کنترل دوربین .پاسبخش. نگهبان.. دژبان
درجات (نشانها) :
محافظ . حافظ یکم . حافظ دوم . سرپاسیار یکم . سرپاسیار دوم. پاسیار یکم .پاسیاردوم
القاب:
جناب . سرکار
اماکن :
دفتر فرماندهی . قرارگاه . اسلحه خانه . زندان . بند . سالن ملاقات . آسایشگاه . . برجک . دژبانی .

بررسي وظايف و جايگاه یگان حفاظت زندان

پليس واژه‌اي است که شنيدن آن براي يک شهروند تداعي کننده امنيت و آسايش است؛ اما براي يک خطاکار، بزهکار و مجرم موجب اضطراب و تشويش است و تمثيلي از دستگيري.
در جايي نظير زندان نيز حضور اين نيروها با نام« یگان حاظت »به برخي زندانيان حس امنيت مي‌دهد و براي برخي ديگر احساس ناامني به‌وجود مي‌آورد؛ چرا که کم نيستند زندانيان شروري که با ايجاد مشکلات گوناگون، اسباب ناراحتي ساير زندانيان را فراهم مي‌آورند. ‌تعامل‌، همکاري، همدلي و احساس مسئوليت عامل مهمي ‌در موفقيت و پيشبرد اهداف سازماني حضور پليس در ايجاد نظم و انضباط در زندان است.
ضرورت تأسيس يگان حفاظت در زندان‌هاي کشور نشأت گرفته از ماده ۶ قانون تبديل شـــوراي ســـرپـــرســتـــي زنــدان‌هــا و اقدامات تأميني و تربيتي کشور به سـازمـان زنـدان‌هـا، مـصـوب بـهـمـن ۱۳۶۴ است.
ماده مذکور مقرر مي‌دارد:انتظامات و حفاظت بازداشتگاه‌ها با سازمان زندان‌ها و اقدامات تأميني و تربيتي بوده و سازمان موظف است نيروهاي مورد نياز خود را از بين نيروهاي نظامي ‌و انتظامي ‌موجود با هماهنگي مسئولان مربوط گزينش کند.
یگان حفاظت سازمان زندانها يگان مسلح به شمار مي‌رود و  متعاقب حکم قانوني و پيرو تقاضاي سازمان زندان‌ها در ستاد کل نيروهاي مسلح، در سال ۱۳۷۹ تشکيل يگاني با عنوان يگان حفاظت در سازمان زندان‌ها مورد تصويب سازمان کل نيروهاي مسلح قرار گرفت.
از ابتداي سال ۱۳۶۴ حـدود ۱۰ هـزار نيروي کادر شهرباني سابق عهده‌دار برقراري نظم، امنيت و حفاظت از زندان‌ها بودند که اين افراد به مرور زمان بازنشست يا به يگان خدمتي خود فراخوانده شدند که اکنون از کادر ناجا کمتر از يـکـهـزار نـفـر بـه‌عنوان مأمور در سازمان زندان‌ها مشغول کار هستند.
از سال ۱۳۶۴ تاکنون، جمعيت زندانيان کشور حدود ۴۰۰ درصد افزايش يافته و طبيعي است با افزايش تعداد زندانيان و کاهش تعداد کارکنان مأمور به خـدمـت از نـاجـا بـايد براي تقويت يگان حفاظت و پيشگيري زنـدان‌هـا اقـدامات جدي معمول تا وظيفه انتظامات حفاظت و امنيت زندان به نحو شايسته‌اي مراعات شود.
یگان حفاظت  بر اساس ضـرورت بـرقراري نظم و انضباط مورد نياز بوده اسـت، و از سـويـي افزايش زندانيان و از سوي ديگر بـه دلـيل ضرورت‌هاي امنيتي و انـتـظـامـي، ‌سـازمـان زنـدان‌هـا با هــمــکـــــاري نـــيـــــروي انــتــظــــامــــي‌ جـمـهـــوري اســـلامـــي ‌مـــوضـــوع تقويت يگان حفاظت سازمان را در دستور کار خود قرار داده است.
براي نيل به اهداف سازمان زندان‌ها همه عوامل موجود در زندان اعم از مددکاري، یگان حفاظت ، مراقبت پس از خروج، بخش‌هاي اداري و فرهنگي و … همه در جهت اصلاح و تربيت زنداني همکاري دارند.
نا گفته پیداست که  با توجه به روحـيـات مـخـتـلفي که در افراد زنداني قبل از ارتکاب جرم و پس از آن پديدار مي‌شود، نحوه رفتار با آنها بايد بسيار دقيق و سنجيده صورت گيرد.
برخي از اين افراد که ناخواسته مـرتـکـب جـرم شده و وارد زندان شده‌اند داراي روحيه‌اي حساس و شکننده هستند، طبيعتاً رفتاري که با آنها صورت مي‌گيرد نبايد از آنها جاني و مجرم حرفه‌اي بسازد و بـرعـکـس کـسـانـي کـه مـجرم بالفطره ناميده مي‌شوند نبايد با رفتارهاي متفاوت در انجام جرم مـجــدد پـس از خـروج جـري‌تـر شـونـد، بـنابراين مي‌توان نتيجه گرفت که زندان جاي آزمايش و خـطـا نيست؛ بلکه بايد بهترين تـصـمـيـم در کـوتـاه‌تـريـن زمـان گرفته شود و مطابق قوانين و مقررات عمل کرد.
استقرار نيروهاي یگان حفاظت در زندان و کنترل زندانيان کمک مي‌کند تا اين رفتارها با تعادل بيشتري به وقوع بپيوندد، به دليل ارتباط نيروي یگان حفاظت با خانواده و زنداني و انعکاس بـازخـورد رفـتـار در بيرون از زندان، رعايت حقوق شـهـرونـدي و کـرامـت انـساني براي آنها ضروري است.
پست‌هاي يگان حفاظت جزو مشاغل سخت زندان است
در اجراي ماده ۱۷۹ قانون برنامه سـوم توسعه اقتصـادي، اجتمـاعـي و فرهنگي جمهوري اسلامي ‌ايران، تشکيل يگان‌هاي حفاظت در دستگاه‌هاي کشوري در تاريخ ۵ آذر۱۳۷۹ بـه تصويـب ستاد کل نيروهاي مسلح رسيد.
در اجـراي مـصوبه مذکور حوزه انتظامي ‌سازمان زنـدان‌هـا بـا تـوجـه بـه کمبود نيروي مأمور بـه خـدمـت نـاجـا در ايـن سازمان و بازنشسته شدن تعداد کثيري از آنان به منظور جلـوگيري از بـروز هـرگـونـه مشکل در حوزه امنيتي و اعـزام و بـدرقـه زنـدانيان در سال ۱۳۸۲ به منظور راه‌اندازي فاز اول يگان حفاظت سازمان زندانهای کشور،  طرح گزينش، جذب و به‌کارگيري تعدادي نيرو را با همکاري و مساعدت ناجا از محل سهميه استخدام ناجا پذيرش نمودند.
اولين نيروهاي جذب شده در سال ۱۳۸۳ به مراکز آموزش ناجا اعزام و پس از طي ۶ ماه دوره آموزشي به سازمان زندان‌ها براي خدمت در بخش يگان حفاظت منتقل شدند.
نحوه انتخاب و گزينش نيروهاي یگان حفاظت
پس از اخذ مجوز استخدامـي‌ از معاونت برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي رئيـس جـمهوري و صدور آگهي همچنين برگزاري آزمون استخدامي، ‌افرادي که حد نصاب نمره را از بين کل داوطلبان کسـب نماينـد، جهت سير مراحل گزينش و مصاحبه به مرحله بعد راه پيدا مي‌کنند.
پست‌هاي يگان حفاظت جزو مشاغل سخت زندان و حسـاس زنـدانباني است، نـحـوه بـرگزاري مصـاحبـه نيـروهاي یگان حفاظت داراي حساسيت ويـژه‌اي است و کساني که نسبت به سايرين از سلامـت و توانايي جسـمي ‌و روانـي کامل و نيز از روحيه زندانباني بالاتري برخوردار باشند، انتخاب شده و جهت سير فـرآيند گزينشي به هسته گزينش قوه قضاييه استان معرفي مي‌گردند.
اين امر قابل کتمان نيست که براي هر شغلي در هر رده‌اي شخص بايد داراي مهارت يا تحصيلات مورد نياز با آن شغل باشد. حال اين سؤال به ذهن مي‌رسد که شخصی که در یگان حفاظت زندان شاغل است بايد داراي تحصيلات خاصي براي تصدي اين شغل به نظر سخت باشد يا نه فقط کسب مهارت‌هاي آموزشي براي انجام اين کار کافي است.
چنانچه نيروهاي یگان حفاظت قبل از ورود به سازمان داراي تحصيلات خاصي در زمـيـنـه دانش زندانباني باشند، مـسـلـمــاً تــأثـيــر بــه‌سـزايـي در کارکرد آنان در هنگام ورود و خـدمـت در سازمان و ارتقاي ســطـــح کــارآيــي‌شــان خــواهــد داشت. از آنجايي ‌کـه نيروهاي یگان حفاظت از طـريـق آزمـون استخدامي‌ جذب مي‌شوند تابع قانون اسـتـخـدامـي ‌کشوري هستند، برابر قوانين و مـقـررات اسـتـخـدام و نـيـز آيـيـن نامه اجرايي طرح طبقه‌بندي مشاغل شرط اول ثبت نام جهت شرکت در آزمـون اسـتـخـدامـي‌، مـرتبط بودن مدرک تحصيلي داوطلبان با پست مورد تقاضاي آنان بوده که اين مقوله در کليه آزمون‌هاي استخدامي‌ و نيز جذب نيروهاي یگان حفاظت رعايت شده است.
هر شغلي براي رسيدن به هدفي برنامه‌ريزي و يک نتيجه مـطـلــوب بــراي آن پـيــش‌بـيـنـي مي‌شود. در مورد یگان حفاظت نيز اين توقع و انتظار به‌وجود مــي‌آيــد کــه دسـتــورالـعـمــل‌هــا، هـزيـنـه‌هـا، گـزينش‌ها و هزاران راهي که در اين برنامه‌ريزي طي مي‌شود کـارکـرد مطلوبي از خود ارائه دهد و آيا حضور نيروهاي یگان حفاظت در زندان‌ها موجب کاهش رفتارهاي پرخطر در بين زندانيان شده است يا خير؟‌
حوزه کاري یگان حفاظت خارج از بندها بوده و ارتباط مستقيم با زنداني ندارد؛ اما هوشياري آنها در انجام امور محوله کمک بزرگي در کاهش تخلفات درون زندان‌هاست.

(نشریه ی ماوی)

جايگاه حقوقي يگان حفاظت سازمان زندان ها

«يگان حفاظت زندان» يك نوع پليس اداري اختصاصي است كه درون سازمان زندان ها و اقدامات تاميني و تربيتي كشور براي حفاظت از تاسيسات، اماكن، تجهيزات، اموال منقول و غيرمنقول سازمان و زندان (منظور كليه اماكن ويژه نگهداري زندانيان اعم از زندان ها، بازداشتگاه ها، مجتمع هاي عالي حرفه آموزي و كاردرماني و ساير مراكز وابسته)، انتقال، اعزام و بدرقه محكومان و محبوسان به مراجع قضايي، درماني، تربيتي و آموزشي و مرخصي هاي تحت الحفظ در چارچوب قانون و آيين نامه اجرايي سازمان تشكيل شده است.
ضرورت تاسيس يگان حفاظت در زندان هاي كشور نشات گرفته از ماده ۶ «قانون تبديل شوراي سرپرستي زندان ها و اقدامات تاميني و تربيتي كشور به سازمان زندان ها و اقدامات تاميني و تربيتي كشور»، مصوب ۶/۱۱/۱۳۶۴ است. ماده مذكور مقرر مي دارد:
انتظامات و حفاظت زندان ها و بازداشتگاه ها با سازمان است. سازمان موظف است نيروهاي مورد نياز خود را از بين نيروهاي نظامي و انتظامي موجود با هماهنگي مسوولان مربوط گزينش نمايد. نيروهاي مذكور پس از گزينش با اعتبارات مربوط به سازمان منتقل مي شوند.
با توجه به اينكه ضرورت تشكيل يگان حفاظت زندان در ماده مذكور پيش بيني شده بود، ولي اين امر چندان مورد توجه قرار نگرفت تا اينكه ۱۵ سال بعد در قانون سوم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران (مصوب ۱۷/۱/۱۳۷۹) مجددا مورد توجه قرار گرفت و بار ديگر قانونگذار به ضرورت تشكيل يگان حفاظت البته به صورت گسترده تري در دستگاه هاي اجرايي تاكيد كرد.
ماده ۱۷۹ قانون برنامه سوم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران مصوب ۱۷/۱/۱۳۷۹ (تنفيذي ماده ۱۲۹ قانون برنامه چهارم توسعه و ماده ۲۳۳ قانون برنامه پنج ساله پنجم توسعه جمهوري اسلامي ايران) مقرر مي داشت:
«نهادها، سازمان ها و وزارتخانه ها مي توانند پس از كسب موافقت و مجوز ستاد كل نيروهاي مسلح نسبت به تشكيل يگان هاي حفاظت اقدام كنند. اين يگان ها از نظر به كارگيري سلاح و مهمات تابع ضوابط نيروهاي مسلح مي باشند و با رعايت ضوابط نيروي انتظامي تحت نظر دستگاه ذي ربط اداره خواهند شد. شرح وظايف و اختيارات و سازماندهي و چگونگي تسليح اين يگان ها و آموزش و انتصاب فرماندهي هريك از اين يگان ها و چگونگي ارتباط آنها با نيروي انتظامي و نظارت بر عملكرد آنها به تصويب ستاد كل نيروهاي مسلح خواهد رسيد.»
در اجراي ماده مزبور «دستورالعمل تشكيل يگان هاي حفاظت در دستگاه هاي كشوري» در تاريخ ۵/۴/۱۳۷۹به تصويب مقام معظم رهبري و فرماندهي كل قوا رسيد. در بند دوم اين دستورالعمل آمده است: «نهادها، سازمان ها و وزارتخانه ها كه به لحاظ اهميت، گستردگي يا ويژگي خاص، نيازمند يگان حفاظت باشند مي توانند مطابق اين دستورالعمل درخواست تشكيل يگان حفاظت نمايند. در صورتي كه ضرورت تشكيل يگان حفاظت به تصويب نرسيد، حفاظت آنها كماكان توسط ناجا تامين خواهد شد. » نحوه تشكيل يگان ها بر اساس دستورالعمل مزبور به اين صورت است كه دستگاه متقاضي، درخواست ايجاد يگان و ساختار كلي، ماموريت و وظايف يگان را به وزارت كشور و ناجا منعكس مي نمايد، سپس وزارت كشور پس از اخذ نظر ناجا و در صورت لزوم ساير مراجع ذي ربط نتايج بررسي خود را به همراه نظر ناجا، جهت تصميم گيري به ستاد كل ارائه مي دهد. در صورت موافقت ستاد كل با ايجاد يگان، ساختار كلي، ماموريت و وظايف آن به تصويب رييس ستاد كل مي رسد.
پس از تصويب دستورالعمل تشكيل يگان هاي حفاظت در دستگاه هاي كشوري و پيرو تقاضاي سازمان زندان ها و اقدامات تاميني و تربيتي كشور، يگاني با عنوان «يگان حفاظت» در اين سازمان در تاريخ ۵ آذر ۱۳۷۹ تشكيل شد و به تصويب ستاد كل نيروهاي مسلح رسيد. پس از تشكيل يگان حفاظت سازمان زندان ها دستورالعمل موقت آن در تاريخ ۲۱/۷/۱۳۸۰ تصويب و به صورت آزمايشي ابلاغ شد. چندين سال بعد بر مبناي نظرات و اصلاحات پيشنهادي سازمان زندان ها، وزارت كشور و نيروي انتظامي كه طي چندين جلسه با حضور نماينده سازمان زندان ها، فرمانده يگان حفاظت سازمان، وزارت كشور، نيروي انتظامي، معاونت هاي برنامه ريزي و نظارت راهبردي و توسعه مديريت و سرمايه انساني رياست جمهوري و معاونت هاي ستاد كل نيروهاي مسلح، دستورالعمل اصلاحي يگان حفاظت سازمان زندان ها و اقدامات تاميني و تربيتي كشور در ۲۷ ماده و ۱۱ تبصره در تاريخ ۲۹/۱/۱۳۸۹ به تصويب رييس ستاد كل نيروهاي مسلح رسيد و از همان تاريخ لازم الاجرا شد.
روزنامه اعتماد، شماره ۲۸۴۶ به تاريخ ۱۸/۹/۹۲، صفحه ۱۰

اهم وظایف ۲۳گانه یگان حفاظت
۱- انجام کلیه اقدامات لازم به منظور تأمین و حفظ نظم و امنیت زندان، اماکن و تأسیسات قابل حفاظت و اموال منقول و غیر منقول سازمان و مقابله با هرگونه اخلال ازطریق اجرای طرح های حفاظتی، قوانین و مقررات و دستورالعمل ها با به کارگیری عوامل، موانع فیزیکی، الکترنیکی و فناوری روز وجهت انجام بهینه حفاظت از زندان با اولویت بهره گیری از سامانه های الکترونیکی هوشمند در جهت کاهش نیروی انسانی ثابت سازمان.
۲- انجام اقدامات پیشگیرانه و جلوگیری از سرقت، تعرض و تجاوز به زندان و فعالیتهایی نظیر قاچاق و خرید و فروش مواد مخدر و اقلام ممنوعه در حوزه استحفاظی.
۳- کنترل بر ورود و خروج اشیاء و اموال یا زندانیان.
۴- همکاری با سایر دستگاههای اجرائی مسئول در امور امدادی به هنگام بروز حوادث طبیعی و غیر طبیعی در حوزه استحفاظی و همچنین اجرای بهینه وظایف و مأموریتهای یگان.
۵- برخورد قانونی با استفاده کنندگان و فروشندگان مواد مخدر و اقلام ممنوعه در زندان و همچنین مضنونین در این امر.
۶- اعزام و بدرقه زندانیان به مراجع قضائی، درمانی و سایر موارد قانونی.
۷- اجرای طرح ها و دستورالعمل های حفاظتی و انتظامی ابلاغی بر اساس اولویتها.
۸- همکاری نزدیک با نزدیکترین رده انتظامی محل مأموریت در کشف جرائم، در حوزه استحفاظی.
۹- برقراری نظم و امنیت در برگزاری اجتماعات زندانیان در امور خدمتی، فرهنگی، ورزشی، آموزشی و تربیتی در داخل و خارج از زندان و نیز بازدید شخصیتها و هیئت های مجاز داخلی و  بین المللی از زندان.
۱۰- شناسائی و احراز هویت کامل ارباب رجوع هنگام ورود و خروج و جلوگیری از ورود و خروج افراد غیر مجاز به زندان ضمن رعایت کلیه دستورالعملهای ابلاغی.
۱۱- اتخاذ تدابیر و تمهیدات و اقدامات لازم به منظور جلوگیری از فرار زندانیان و مقابله با آن.
۱۲- هماهنگی ومدیریت واحدهای امداد که در مواقع لزوم برای مقابله با هرگونه اخلال نظم، اغتشاش و شورش در زندان بر اساس ضوابط و نیازمندیها به کمک یگان می آید.
۱۳- انجام بازرسی بدنی زندانیان برابر مقررات.
۱۴- همکاری با ناجا برای دستگیری زندانیان متواری برابر مقررات.

پیامدهای تشکیل یگان حفاظت
۱- هدفمند و تخصصی شدن  و ایجاد سلسله مراتب و وحدت فرماندهی.
۲- بکارگیری نیروها در وظایف تعیین شده.
۳- ارائه آموزشهای عمومی و تخصصی به سربازان و پرسنل کادر.
۴- داشتن لباس متحدالشکل.
۵- کم کردن بار مسئولیت نیروی انتظامی در این امر.
۶- خارج شدن نیروهای وظیفه از پوسته داخلی زندانها در مواجه مستقیم با زندانیان و بکارگیری آنان فقط در امور نگهبانی.
۷- بکارگیری نیروهای متخصص آموزش دیده در یگان.
۸- کنترل و برقراری نظم و امنیت در زندانها.
۹- به حداقل رساندن ورود اشیاء ممنوعه به داخل زندانها.
۱۰- آموزش تخصصی اعزام، بدرقه و …
۱۱- سهولت و سرعت در اعزام و بدرقه زندانیان.
۱۲- فراهم نمودن امنیت و ایجاد زمینه مناسب برای اجرای برنامه های اصلاحی و تربیتی در زندانها.
۱۳- تخصصی شدن امورات انتظامی و امنیتی توسط یک یگان منسجم.
| در مجموع با تشکیل یگان حفاظت شرایط اجرای برنامه های اصلاحی فراهم و بسیاری از مشکلات انتظامی سازمان به طور قابل توجهی مرتفع گردیده است. بنابراین تقویت و توسعه این یگان حائز اهمیت است.

اهم اقدامات مهم و دستاوردهای یگان حفاظت سازمان در حوزه ماموریت ها
۱- انتخاب یگان حفاظت سازمان زندان ها در سال ۱۳۹۲ به عنوان یگان برتر در بین یگان های حفاظت دستگاه های دولتی.
۲- در سال ۱۳۹۳ فرماندهی یگان حفاظت به عنوان فرمانده نمونه یگان حفاظت در بین دستگاه های دولتی انتخاب گردید.
۳- آموزش مهارتهای فنی و حرفه ای برای سربازان و نیرو های پرسنل و صدور گواهینامه فنی و حرفه ای معتبر در کنار انجام مأموریتهای محوله.
۴- استفاده از سربازان تخصصی و دانشگاهی در حوزه مأموریتهای یگان.
۵- جذب و آموزش کارکنان یگان حفاظت زن تحت عنوان پاسیار برای نخستین بار در این یگان.
۶- تصویب تغییر رنگ و شکل البسه پرسنل کادر و وظیفه در کمیسیون انظباطی البسه ناجا.
۷- دستگیری متهمین فراری از سالیان قبلی با تشکیل اکیپ عملیات ویژه.
۸- به روز رسانی کلیه طرح های پدافندی و حفاظتی و برآورد نیرویی و تجهیزاتی.
۹- اجرای مانور مشترک با فرماندهان انتظامی استانها و شهرستانها بر اساس تفاهم منعقده بین ناجا و سازمان.
۱۰- به کارگیری از سگ های نگهبان و موادیاب در راستای اجرای طرحهای بازرسی بندها.
۱۱- سخت گیری و انجام دقیق بازرسیهای اولیه در بدو ورود که منجر به کاهش ورود مواد مخدر و اشیاء ممنوعه به داخل زندانها شده است.
۱۲- اجرای دقیق آیین نامه انضباطی نیروهای مسلح بخصوص جنبه انضباطی نیروهای مسلح بخصوص جنبه انضباط ظاهری و معنوی کارکنان در یکسال اخیر.
۱۳- تعامل خوب و ارزنده با فرماندهان انتظامی استانها با تأکید بر همکاری و تعامل بیشتر و تشریح اهداف هم سوی یگان و ناجا که منجر به معرفی فرماندهان یگان در سطح کشور شده است.
۱۴- انجام مأموریت خطیر اعزام و بدرقه با توجه به کمبودها و کاستی ها و تقدیم یک شهید در این راه مقدس.
۱۵- برگزاری مراسم و جشن گرامی داشت روز سرباز برای نخستین بار در سطح کشور در مجموعه یگان حفاظت سازمان زندانها.
| لازم به ذکر است شرایطی برای سربازان فراهم گردیده است  که طی دوران خدمت ۲۱ ماهه از کلاسهای آموزش فنی و حرفه ای استفاده می کنند و در پایان خدمت گواهینامه مربوطه را دریافت و در مشاغل خود مورد استفاده قرار می دهند.

نتیجه گیری :
در این مقاله اطلاعات لازم بیشتر کتابخانه ای و نیز مطالعه و استفاده از پایگاه های معتبر اینترنتی مرتبط با موضوع و همچنین یادداشت برداری از مطالب ارزنده ی اساتیدم در طول خدمت در این کسوت از ابتدا تا کنون بوده است.
بسیار ساده دلی است که خود را محقق و پژوهشگر بنامم،به عنوان دانشجویی مشتاق به مطالعه ی تخصصی در حوزه ی شغلی خویش و بررسی توانمندیها و کاستیها در جهت کمک به ارتقاء هر آنچه امروز داریم و البته بسیار مرهون بزرگان و بزرگوارانی بوده و هستیم که در این راه کوشش بسیار نموده اند بی هیچ منتی ؛ امید بر آن است که تلاشم شاید قدمی هر چند کوچک در راه ارتقای دانش شغلی پیشرفت در جهت اهداف عالیه ی پیش رو باشد ، انشاالله.

منابع:
۱-    آیین نامه سازمان زندانها – مصوب ۱۳۷۴
۲-    نشریه ماوی شماره۳۲۴
۳-    سایت سازمان زندانهای کشور
۴-    سایت ویکی پدیا
۵-    لغت نامه دهخدا
۶-    زندانبانی اسلامی علی شمس-انتشارات راه تربیت- چاپ اول – سال ۱۳۸۸
۷-    روزنامه اعتماد – امید توکلی کیا – شماره ۲۸۴۶

نوشتن دیدگاه

آدرس پست الکترونیک شما منتشر نخواهد شد.لطفا فیلد های که دارای ستاره هستند را پر کنید *

*